सूर्यास्त कानुन “Sunset Law भनेको के हो ?”

सूर्यास्त कानुन “Sunset Law भनेको के हो ?”


-ख्यामकान्त अर्याल 

सरकारले बनाएको कुनै नियम वा कानुन आफैं केही वर्षपछि समाप्त हुन्छ भन्ने सुन्नुभएको छ ? यदि कुनै कानुनलाई समयमै पुनः समीक्षा गरिएन भने त्यो स्वतः खारेज हुन सक्छ । यस्तै व्यवस्थालाई भनिन्छ Sunset Law l हामी बुझ्नेछौं  Sunset Law के हो, किन आवश्यक छ, र यसका फाइदा तथा चुनौतीहरू के हुन् ? आज एउटा रोचक कानुनी र प्रशासनिक विषय Sunset Law  को बारेमा सरल भाषामा चर्चा गर्नेछौं ।

Sunset Law भनेको के हो ?

Sunset Law भन्नाले कुनै कानून, नीति, संस्था, वा सरकारी कार्यक्रमलाई निश्चित समयसम्म मात्र लागू रहने व्यवस्था हो । त्यो समय सकिएपछि यदि पुनः समीक्षा गरेर नवीकरण गरिएन भने  त्यो कानून वा कार्यक्रम स्वतः समाप्त हुन्छ । यसलाई Expiry Date भएको कानून भनेर पनि बुझ्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि यदि सरकारले कुनै विशेष कर सम्बन्धी कानून ५ वर्षका लागि बनायो भने, ५ वर्षपछि त्यो कानून पुनः अनुमोदन नगरेसम्म स्वतः खारेज हुन सक्छ

किन “Sunset” भनिन्छ ?

“Sunset” को अर्थ हुन्छ सूर्यास्त । जसरी सूर्य अस्ताएपछि दिन समाप्त हुन्छ, त्यसरी नै निश्चित समयपछि कानूनको अवधि पनि समाप्त हुन्छ भन्ने अर्थमा “Sunset Law” भनिएको हो ।

Sunset Law का फाइदाहरू

१. पुराना र अप्रभावकारी कानून हटाउन मद्दत

कुनै कानून उपयोगी छैन भने त्यसलाई स्वतः समाप्त गर्न सजिलो हुन्छ ।

२. नियमित समीक्षा गर्न प्रेरणा

सरकारले समय–समयमा कानूनको प्रभावकारिता जाँच गर्नुपर्छ ।

३. शक्ति दुरुपयोग कम हुन्छ

विशेष आपतकालीन अधिकारहरू अनन्त समयसम्म चल्न सक्दैनन् ।

४. पारदर्शिता र जवाफदेहिता बढ्छ

सरकारी कार्यक्रम प्रभावकारी छ कि छैन भन्ने मूल्यांकन गर्न मद्दत गर्छ ।

 चुनौतीहरू

१. राम्रो कानून पनि समाप्त हुन सक्छ

यदि समयमै नवीकरण भएन भने उपयोगी नीति पनि बन्द हुन सक्छ ।

२. प्रशासनिक अन्योल

कुन कानून कहिले सकिन्छ भन्ने स्पष्ट जानकारी नहुँदा समस्या आउन सक्छ ।

३. राजनीतिक प्रभाव

कहिलेकाहीँ राजनीतिक विवादका कारण आवश्यक कानून नवीकरण नहुन सक्छ ।

विश्वमा Sunset Law को प्रयोग

धेरै देशहरूले विशेष अवस्थामा Sunset Law प्रयोग गरेका छन् ।

विशेष गरी:

  • आपतकालीन कानून
  • आतंकवाद नियन्त्रण कानून
  • कर सम्बन्धी विशेष व्यवस्था
  • अस्थायी सरकारी कार्यक्रम

यी सबैलाई निश्चित समयका लागि मात्र लागू गरिन्छ ।

नेपालमा यसको अवस्था

नेपालमा “Sunset Law” भन्ने शब्द धेरै प्रयोग नभए पनि, केही अस्थायी नीति र अध्यादेशहरू निश्चित अवधिसम्म मात्र लागू हुने व्यवस्था पाइन्छ । भविष्यमा राम्रो शासन र प्रभावकारी नीति व्यवस्थापनका लागि यस्तो प्रणाली अझ उपयोगी हुन सक्छ ।Sunset Law भनेको  “निश्चित समयपछि स्वतः समाप्त हुने कानून वा नीति” हो । यसले कानूनलाई समयअनुसार सुधार गर्न मद्दत गर्छ, पुराना नियम हटाउँछ, सरकारलाई बढी जवाफदेही बनाउँछ, तर सही समीक्षा र व्यवस्थापन नभएमा चुनौती पनि आउन सक्छ ।

माथिको बिचार Khyam Aryal Academy youtube च्यानलमा सुन्न सकिन्छ l 

कामना न्यूज

  • बिहिवार, श्रावण १४ २०८३०९:०६:५४
सम्बन्धित समाचार
विशेष सबै
  • घरबाटै  पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शम्शेर जबरा   पक्राउ

    ११ असोज, कामना । पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शम्शेर जबरा पक्राउ परेका छन् ।उनी गएराति काठमाडौंको महाराजगञ्जस्थित घरबाटै पक्राउ परेका हुन् ।उनलाई अपराध अनुसन्धान कार्यालय टेकुको टोलीले पक्राउ